De effectieve financial 5 – Denk actiegericht, niet probleemgericht

Permanente educatie

Stephen Covey schreef het boek ‘Seven habits of highly effective people’. Deze gedachte is prima toe te passen op het gedrag van de finance professional. Lees hoe je stap voor stap aan de slag kunt met de vijfde eigenschap: denk actiegericht, niet probleemgericht.

Permanente educatie

Rond deze tijd van het jaar breng ik veel tijd door in hotels. Training geven. Je kent ze wel, die zaaltjes met de bekende U-opstelling. Meestal tref ik daar een club finance professionals die in het kader van de Permanente Educatie nog even wat kennis over (in dit geval) reporting komen opsnuiven. Voor mij een mooi publiek, en het helpt bij het verspreiden van de gedachte achter ons boek ‘Cruise. Control?’ waarin het ontwerpen van rapportages die ‘je als vanzelf gebruikt’ centraal staat.

Een belangrijk onderdeel van dergelijke trainingen is het toepassen van opgedane kennis over effectieve inhoud en vormgeving op rapportages en dashboards die je zelf hebt meegenomen. Want stel nou zelf: hoe waardevol is het als je direct je opgedane kennis kunt toepassen op het verbeteren van je eigen rapportageset! Dit onderdeel springt er steevast positief uit bij de eindevaluaties van cursisten. Iedereen ervaart het als waardevol om met eigen cases bezig te zijn. Op zich best opvallend, want gedurende de dag bezorgt dit onderdeel ook het meeste ongemak. Veel deelnemers komen erachter dat hun dashboards en rapportages eigenlijk helemaal niet zo actiegericht zijn. Vaak kan je er in het geheel niet mee sturen, omdat ieder rapport het meest lijkt op een poging om alles voor iedereen te bieden. Een karrevracht aan KPI’s die geen duidelijke samenhang vertonen, waar je niet of nauwelijks invloed op hebt, en in een vorm gegoten die vooral erop gericht is om te verklaren waarom het in de afgelopen periode weer niet is gelukt om bepaalde doelen te bereiken. In een eerdere blog schreef ik al over het nut van het splitsen van rapportages naar verantwoorden versus sturen. Maar dat alleen is niet genoeg. Actiegerichtheid toevoegen gaat niet vanzelf.

Vanuit de gedachte dat je het best zelf ook kunt bijdragen als je ergens verbeterpotentieel ziet ben ik bezig met een serie blogs over de 7 eigenschappen die je als finance professional zou moeten nastreven om meer effectiviteit te bereiken. Zie hier. In eerdere blogs heb ik geschreven over sturen, het vergroten van invloed, over denken in oorzaak-gevolg en het denken in beelden in plaats van in getallen. Dit keer gaat het over de eigenschap: denk actiegericht, niet probleemgericht.

Habit 5: actiegerichtheid, stap voor stap

Stephen Covey stelt als 5e eigenschap: ‘think win-win’. In dit geval denk ik dan aan zowel de maker van de rapportage als de ontvanger/gebruiker ervan. De win-win zit in het streven dat een rapport echt wordt gebruikt (de win voor de bouwer/ontwerper) en dat de gebruiker ervan echt effectief kan sturen op verbetering van de performance van de organisatie (de win voor de gebruiker/organisatie dus). En dat lukt niet als een rapport zich beperkt tot terugkijken en het benoemen van problemen zonder aan te zetten tot actie om er wat mee te doen. Want zeg nou zelf: wie heeft er zin in een rapportage waarin alleen maar problemen worden opgesomd? Hoe meer je erover nadenkt, hoe meer vragen er lijken te ontstaan.

Monitoren en actie nemen

In mijn visie helpt het om het vraagstuk van hulpmiddelen om te sturen wat te ordenen. Als eerste heb ik hiervoor de splitsing aangebracht tussen verantwoorden en sturen. Daar gebruik je verschillende rapportages voor. Als we kijken naar hulpmiddelen om te sturen, dan is een volgende helpende ordening de splitsing tussen monitoren en actie nemen. Monitoren is gericht op het snel verkrijgen van de aandacht op die plekken waar aandacht gevraagd wordt. Het gaat hier om te stap tussen registreren (wat neem je waar) en signaleren (wat trekt de aandacht). Een goede rapportagevorm hiervoor is een dashboard. Stephen Few geeft hiervoor de volgende definitie:

Dashboards helpen, mits goed ontworpen, dus voor een effectieve monitoring op het behalen van doelen. En daar waar het afwijkt zie je dat in één oogopslag; de aandacht is getrokken. Daar ontstaat de trigger om vanuit de signalering te verdiepen, te analyseren, op weg naar actie (het daadwerkelijke gedrag, sturen). En dit lukt niet met een dashboard, die beperken zich tot het samenvatten van de meest belangrijke informatie om te monitoren.

Wat we zoeken is een rapport waarmee je tot actie(s) kunt komen. Ik noem dit daarom ook actiegerichte rapportage. Waar moet een actiegericht rapport aan voldoen? Ik hanteer de volgende definitie:

Vier elementen zijn prominent in deze definitie: gedetailleerd, beperkte set, toekomstgericht en korte termijn beslissingen. Goed om ze wat verder toe te lichten.

Gedetailleerd overzicht

In tegenstelling tot een dashboard geeft een actiegericht rapport detailinformatie. Het geeft inzicht in vragen zoals ‘waar doet het probleem zich voor?’ en ‘is het incidenteel of structureel?’ De gedetailleerdere overzichten bieden ruimte voor analyse op een dieper niveau. Waar zit de veroorzaker en welke invloed kan ik daarop uitoefenen? Soms kan dat betekenen dat een actiegericht rapport terug gaat naar de bron: welke transactie veroorzaakt het probleem?

Beperkte set aan informatie-items

Het dashboard signaleert welk van de belangrijkste items op dit moment aandacht vergt; een actiegericht rapport zoomt in op dat item. Vaak behandelt een actiegericht rapport slechts één item in grote mate van detail.

Toekomstgericht

Sturen gaat over het beïnvloeden van de toekomst op een voor de ‘bestuurder’ gunstige manier. Een actiegericht rapport moet dus primair informatie geven over iets dat nog veranderd kan worden, zoals het aantal afspraken in de komende weken, de werkvoorraad en de bijbehorende planning. De focus ligt daarop: datgene wat op korte termijn veranderd/verbeterd kan worden.

Nemen van beslissingen die op korte termijn effect hebben

Actiegerichte rapportages hebben één doel: aanzetten tot gerichte actie. In veel gevallen betekent het dat een manager met de informatie uit het actiegerichte rapport nieuwe acties definieert en bespreekt met zijn mensen. Een andere personeelsinzet of rooster, een extra marketing- of salesactie, een aanpassing aan een werkproces. Alles met als doel binnen afzienbare termijn het resultaat positief te beïnvloeden. Goede actiegerichte rapportages focussen dus niet op langetermijneffecten, omdat juist de koppeling tussen actie en reactie hier van groot belang is. In de regel gaat het over dagen/weken en niet over maanden.

De vraag is nu: hoe doe je dat dan? Waar begin je als je een actiegerichte rapportage wilt ontwerpen? Eerst met de termijn? Of met beperking die je aanbrengt op de set informatie-items? Of kijk je eerst naar mogelijk beschikbare data? En dan? Stel, je hebt je actiegerichte rapport. Gaat het dan vanzelf goed komen of begint het dan pas? Hoe krijg ik het sturen aan de praat? Wat is mijn rol daarin als finance professional? De volgende drie praktische stappen helpen je zeker op weg!

Stap 1: ontwerp specifieke actiegerichte rapportages

Het ontwerpen van een actiegerichte rapportage start bij de beslissing, de actie die je kunt nemen. In het voorbeeld hierboven over verzuim uren is de actie het voeren van gesprekken waarin complimenten worden uitgedeeld aan de top 3 teams of teamleden en gesprekken waarin wordt gesproken over afspraken om het verzuim te beperken. Het vinden van de goede ‘heart beat’ is belangrijk, in dit geval kijken we maandelijks op basis van een maand-op-maand vergelijking. De trigger voor actie zit ‘m dan in het vinden van de positieve en negatieve uitschieters die dan als ‘vanzelf’ een plekje in de agenda krijgen om het gesprek mee aan te gaan. Het spreekt voor zich dat in sommige gevallen je dit liever op weekbasis bekijkt. Het is maar net hoe kort je op de bal wilt sturen! En vervolgens kijk je naar de doelgroep (manager of team lead) om te bepalen welke details passend zijn qua mandaat en beïnvloedbaarheid. De manager moet geen direct zicht willen hebben in dit voorbeeld op individuele teamleden. De team lead wel, alleen hoeft deze niet meer te zien dan het eigen team (en in het bovenliggend dashboard de teamperformance t.o.v. het gemiddelde van alle teams). Check op consistentie door de gesprekken centraal te stellen: wat bespreekt de manager met teamleads? Met welk eigen en welk gezamenlijke rapport? Klopt dit? Wie bereidt welk deel voor en wat heb je dan nodig in je eigen actiegerichte rapport?

Stap 2: voer actiegerichte gesprekken

Het hebben van passende actiegerichte rapportages is mooi, maar slechts een randvoorwaarde voor het daadwerkelijk in actie komen. En actie ontstaat in de dialoog tussen mensen die kijken naar waar het goed gaat en waar het beter kan. Hier speel jij als finance professional een belangrijke rol. Je bent de aanjager, de sparring partner of zo je wilt het geweten van de organisatie. Je schuift aan bij bila’s en team overleggen (zoals de inmiddels populaire daily stand-ups) en daar waar ze er niet zijn help je ze te organiseren. Je zorgt vervolgens ervoor dat iedereen van tevoren bezig is met de goede voorbereiding. Daarvoor geef je ze ter inspiratie hulpvragen mee die gericht zijn op het kunnen voeren van een open en positief gesprek. Ik adviseer eigenlijk altijd de volgende driedeling in een gesprek:

  1. wat heb ik gedaan en gaat goed? Dat wil ik delen en vieren!
  2. wat gaat niet goed waar ik al actie op heb gezet? Dat wil ik delen en daar zoek ik bevestiging!
  3. wat gaat niet goed waar ik (nog) geen raad mee weet? Dat wil ik delen en daar zoek ik hulp.

Deze 3 simpele vragen zorgen ervoor dat de betrokken deelnemer bij zichzelf te rade gaat, gegeven de taakstelling, in hoeverre het gaat volgens plan en waar mogelijk sturing en hulp geboden is. Alleen doen we dat op een manier die alle ruimte biedt aan de betrokken manager om de eigen verantwoordelijkheid te nemen, ook op (het timen van) het stellen van de hulpvraag. En deze ruimte, binnen de taakstelling, is cruciaal om ander gedrag te creëren.

Ook tijdens het gesprek moet de ruimte blijven bestaan. En jij kunt deze helpen bewaken. Ruimte bieden is energie geven. Zorg tijdens de gesprekken ervoor dat:

  • er open vragen worden gesteld die positief opbouwend zijn
  • je de deelnemers laat vertellen vanuit eigen voorbereiding

jullie de acties verdelen naar verantwoordelijkheid en beïnvloedbaarheid.

Stap 3: kom zelf in actie!

Als extern adviseur, als beïnvloeder van veranderingen, weet ik als geen ander dat veranderingen lastig zijn, traag gaan, weerstand oproepen etc. Het is gewoon een weerbarstig onderwerp. En daarom zo leuk! Wat mij altijd helpt is te snappen dat veranderingen die je bij de ander wilt bereiken altijd starten bij jezelf. Initieer verandering. Want wat je zelf verandert heeft altijd effect op de ander. De kunst is om de verandering in te zetten. Wat maakt nou dat je besluit iets anders te doen, of op een andere manier? Hoe komt initiatief eigenlijk tot stand?

Het antwoord hierop gaat mogelijk wat te ver voor deze blog. In het kort zou ik de mens willen schetsen als enige soort die in staat is om verbeeldingskracht toe te passen op mogelijke toekomstige situaties. Daar vervolgens inschattingen bij te maken over waarschijnlijkheid en je eigen drijfveren aan het werk te zetten om te werken aan het realiseren ervan. Het maakt het voor ons mogelijk om iets te creëren wat er nog niet is maar waar we wel aan willen werken!

…en actie!

Covey zou nu zeggen: “Start with the end in mind!”. Mijn oproep is: ga het doen, neem het onwrikbare besluit om actiegerichtheid te vergroten in je organisatie. Verbeeld je hoe het kan zijn en welke stappen je denkbaar vindt om te zetten. Probeer het niet helemaal uit te stippelen maar beschouw het als een mooie reis, waarbij je stap-voor-stap werkt aan het realiseren van je doel. De finance professional als ‘Change Agent’, hoe mooi is dat!

In deze blog heb ik weer drie stappen beschreven met concrete tips om zelf mee aan de slag te gaan. Het helpt je om in actie te komen op weg naar een actiegerichte organisatie. Nog even de belangrijkste tips op een rijtje:

  1. Ontwerp specifieke actiegerichte rapportages: kijk naar waar je op kunt sturen (beslissing/actie), maak de ‘heart beat’ passend (maand/week/dag?), en bepaal inhoud (de details) vanuit mandaat en invloed van de doelgroep(en); check tot slot op consistentie door de gesprekken leidend te maken.
  2. Voer actiegerichte gesprekken: als aanjager werk je mee aan het helpen voeren van de actiegerichte dialoog, zet je deelnemers aan tot een passende voorbereiding en geef je de goede hulpvragen mee die leiden tot een open en constructief gesprek.
  3. Kom zelf in actie: jij bent de natuurlijk zelf de belangrijkste factor voor de verandering naar een actiegerichte aanpak. Je hebt als ‘Change Agent’ de mogelijkheid om je ter verbeelden hoe het kan zijn en welke stappen je denkt te kunnen zetten. Ga op reis en neem de organisatie mee!

Meer weten?

Wil je meer weten over dit onderwerp en over de diensten van Decido die hier bij horen, neem dan contact op met Merlijn.

eBook: effectieve stuurinformatie

Waarom managers geen dashboards gebruiken

Download het eBookx